به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، حجتالاسلام والمسلمین محسن مهاجرنیا، رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی طلوع مهر و عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ واندیشه اسلامی در این نشست علمی، با تأکید بر اینکه عقلانیت استعلایی فراتر از محاسبات مادی و قدرت ابزاری است، گفت: این نوع عقلانیت با تکیه بر ایمان، نصرت الهی و امید اجتماعی، قدرت و هویت جامعه دینی را شکل میدهد و میتواند در تحلیل تحولات جنگ اخیر و تبیین الگوی حکمرانی اسلامی نقشآفرین باشد.
وی با اشاره به برگزاری باشکوه مراسم عزاداری ایام فاطمیه در دانشگاه طلوع مهر، از دستاندرکاران این مراسم قدردانی کرد و گفت: مجالس اهلبیت(ع) علاوه بر شور و احساس، باید زمینهساز معرفتافزایی و ارتقای آگاهیهای علمی و تاریخی مخاطبان نیز باشند؛ چراکه حق مجالس فاطمی این است که در کنار جنبههای عاطفی، مباحث معرفتی و عالمانه نیز در آنها مورد توجه قرار گیرد.
عقلانیت استعلایی؛ عبور از جهانبینی محدود به عالم ماده
رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی طلوع مهر در تبیین مفهوم عقلانیت استعلایی اظهار داشت: در عقلانیتهای سکولار و ابزاری، جهان مادی و زندگی دنیوی محور اصلی تفکر است و انسان بهعنوان معیار و مدار هستی در نظر گرفته میشود؛ اما عقلانیت دینی بر این مبنا استوار است که دنیا تمام عالم نیست، بلکه تنها بخشی از عوالم هستی است و عوالم فراتر از جهان مادی نیز وجود دارند که در زندگی انسان و تحولات این جهان تأثیرگذارند.
وی افزود: در این نگرش، وحی مهمترین منبع شناخت عوالم فراتر از ماده است. قرآن کریم در آیات متعدد از عالم غیب، فرشتگان، قیامت، ملکوت، امداد الهی، نصرت خداوند و معیت الهی سخن میگوید و به انسان میآموزد که واقعیت هستی محدود به آنچه با حواس ظاهری درک میشود، نیست.
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به مفهوم ملکوت در قرآن کریم و درخواست حضرت ابراهیم(ع) برای مشاهده ملکوت آسمانها و زمین، خاطرنشان کرد: عالم ماده دارای حقیقت و باطنی فراتر از ظاهر است و انسان دیندار باید بتواند ارتباط میان عالم محسوس و عوالم بالاتر را در نظام فکری خود درک کند.
عقلانیت استعلایی؛ مرز هویتی تفکر دینی
استاد مهاجرنیا با تأکید بر اینکه صرف اعتقاد به خداوند برای ایجاد تمایز میان عقلانیت دینی و سایر مکاتب فکری کافی نیست، تصریح کرد: این اعتقاد زمانی هویتآفرین و اثرگذار است که به ارتباط حقیقی انسان با عالم غیب و اتکای عملی به قدرت و تدبیر الهی منجر شود.
وی با اشاره به مراتب عوالم هستی در اندیشه امام خمینی(ره)، از عوالم ناسوت، ملکوت، جبروت و لاهوت یاد کرد و گفت: در این منظومه فکری، عالم ماده و زندگی روزمره انسان از عوالم بالاتر تأثیر میپذیرد و تدبیر الهی بر تمام مراتب هستی جریان دارد. این نگاه صرفاً یک بحث نظری و عرفانی نیست، بلکه در حکمت سیاسی و سیره عملی امام خمینی(ره) نیز جایگاه برجستهای داشته است.
جنگ اخیر و تفاوت قدرت ابزاری با قدرت برخاسته از ایمان
حجت الاسلام والمسلمین مهاجرنیا با اشاره به جنگ اخیر و تقابل جمهوری اسلامی ایران با آمریکا و رژیم صهیونیستی گفت: در محاسبات عقلانیت ابزاری، قدرت کشورها بر اساس شاخصهایی مانند تجهیزات نظامی، ناوهای جنگی، هواپیماهای پیشرفته و فناوریهای نوین سنجیده میشود؛ اما قدرت را نمیتوان صرفاً به امکانات مادی محدود کرد.
وی افزود: اراده ملی، ایمان، مقاومت اجتماعی و باور به نصرت الهی از مؤلفههای مهم در تحلیل تحولات جنگ هستند. به گفته وی، عقلانیت استعلایی یادآور میشود که ابزارهای مادی تمام حقیقت قدرت نیستند و اراده الهی نیز در تحولات عالم نقش دارد.
رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی طلوع مهر با اشاره به نقش توانمندیهای موشکی و پهپادی ایران در جنگ اخیر گفت: دستیابی به این فناوریها در شرایط تحریم، از ظرفیتهای راهبردی کشور است. وی پهپادهای خانواده «شاهد» را نمونهای از فناوریهای بومی دانست که توانستهاند در معادلات نظامی و محاسبات قدرتهای بزرگ تأثیرگذار باشند.
حجت الاسلام والمسلمین مهاجرنیا همچنین با اشاره به هزینه بالای سامانههای رهگیر طرف مقابل در برابر حملات پهپادی و موشکی، این موضوع را نشانه اهمیت موازنه هزینه و اثربخشی در جنگهای جدید دانست و تأکید کرد: در عقلانیت استعلایی، استفاده از همه توانمندیها ضروری است، اما نباید نتیجه تحولات را صرفاً به ابزارهای مادی وابسته دانست؛ بلکه باید نقش امداد الهی را نیز در نظر گرفت.
امدادهای غیبی و نقش ایمان در پایداری اجتماعی
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ واندیشه اسلامی با اشاره به حضور و پایداری مردم در شرایط دشوار جنگی و اقتصادی گفت: استمرار مقاومت اجتماعی را باید علاوه بر تحلیلهای سیاسی، از منظر باورهای دینی، هویت اعتقادی و ظرفیتهای معنوی جامعه نیز بررسی کرد. وی همچنین واقعه طبس را نمونهای از آنچه در ادبیات دینی امداد غیبی خوانده میشود، دانست.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به آیات قرآن درباره حیات شهیدان تأکید کرد: شهادت به معنای پایان اثرگذاری انسان نیست و شخصیتهای بزرگ میتوانند پس از شهادت نیز نقشی ماندگار در جامعه داشته باشند؛ چنانکه شهید حاج قاسم سلیمانی نمونهای از این تأثیرگذاری است.
رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی طلوع مهر در بخش دیگری از سخنان خود، با انتقال بحث از عرصه اندیشه به حوزه حکمرانی، خطاب به مدیران و کارگزاران نظام اسلامی گفت: عقلانیت استعلایی صرفاً یک باور فردی یا اعتقادی نیست، بلکه باید در مدیریت کلان کشور، برنامهریزی و تصمیمگیریهای راهبردی نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: مدیران جامعه اسلامی باید ضمن بهرهگیری از دانش، فناوری، امکانات مادی و محاسبات کارشناسی، به نقش عوامل معنوی، ظرفیتهای ایمانی جامعه، اعتماد عمومی و نصرت الهی نیز توجه داشته باشند.
حجت الاسلام والمسلمین مهاجرنیا تصریح کرد: قدرت ملی را نباید صرفاً در امکانات نظامی و اقتصادی خلاصه کرد. ایمان، امید اجتماعی، اراده جمعی و ظرفیتهای معنوی نیز از مؤلفههای مهم قدرت هستند و حکمرانی دینی باید بتواند میان این ظرفیتها پیوند برقرار کند.
وی با اشاره به آیه «وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَدْعُوا إِلَی السَّلْمِ وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ» تأکید کرد: قرآن کریم مؤمنان را به حفظ استواری، پرهیز از سستی و برخورداری از اعتمادبهنفس در مواجهه با دشمن دعوت میکند. بر این اساس، تصمیمگیری در عرصه حکمرانی باید با شناخت واقعبینانه شرایط، حفظ عزت و منافع ملی و توجه به ظرفیتهای مادی و معنوی جامعه همراه باشد.
اصلاح نگرش و پرهیز از بدگمانی به نصرت الهی
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به آیات متعددی از قرآن کریم درباره همراهی خداوند با مؤمنان، گفت: یکی از پیامهای اساسی عقلانیت استعلایی، اصلاح نگرش و پرهیز از بدگمانی و ناامیدی است. قرآن بارها به مؤمنان یادآوری میکند که خداوند نسبت به تحولات عالم غافل نیست و هیچ اتفاقی خارج از علم و تدبیر او رخ نمیدهد.
وی با اشاره به آیه «حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَکِیلُ» اظهار داشت: این آیه فقط برای شرایط عادی و هنگام برخورداری از نعمتها نیست، بلکه در سختترین شرایط و هنگام مواجهه با دشمن نیز باید مورد توجه قرار گیرد. انسان مؤمن باید بداند که در کنار تلاش و برنامهریزی، خداوند بهترین پشتیبان و یاریدهنده است.
استاد مهاجرنیا همچنین با اشاره به مفهوم معیت خاص الهی افزود: خداوند بر تمام هستی احاطه دارد، اما قرآن از همراهی و نصرت ویژه الهی نسبت به مؤمنان نیز سخن میگوید؛ همراهیای که میتواند در شرایط دشوار و بزنگاههای حساس تاریخی، زمینهساز تقویت اراده، پایداری و عبور از بحرانها باشد.
از اندیشه دینی تا حکمرانی مبتنی بر امید و توکل
حجتالاسلام والمسلمین مهاجرنیا در جمعبندی مباحث خود، عقلانیت استعلایی را نوعی عقلانیت مبتنی بر ارتباط انسان و جامعه با عوالم فراتر از ماده و اتکا به وحی و تدبیر الهی دانست و با اشاره به ماجرای حضرت موسی(ع) و جمله «إِنَّ مَعِیَ رَبِّی سَیَهْدِینِ» اظهار داشت: این آیه نمونه روشنی از عقلانیت استعلایی است؛ جایی که در ظاهر همه راهها بسته است، اما ایمان به همراهی خداوند، افق تازهای از امید و گشایش پیش روی انسان میگشاید.
وی در پایان تأکید کرد: عقلانیت دینی زمانی میتواند در عرصه حکمرانی نیز اثرگذار باشد که از سطح باورهای ذهنی فراتر رفته و به یک نگرش عملی در تصمیمسازی، مدیریت، مواجهه با بحرانها و تقویت سرمایه اجتماعی تبدیل شود؛ نگرشی که در کنار عقلانیت کارشناسی و استفاده از ظرفیتهای مادی، پیوند با وحی، اعتماد به وعدههای الهی و امید به نصرت خداوند را نیز در کانون توجه قرار میدهد.











نظر شما